In haar uitspraak van 30 oktober 2026 heeft de rechtbank Oost-Brabant voor de toetsing van een onteigeningsbeschikking van de gemeenteraad van de gemeente Eindhoven aangesloten bij vaste rechtspraak van de Afdeling Bestuursrechtspraak van de Raad van State over ‘wijzigingen van ondergeschikte aard’.

Wat was er aan de hand?

De gemeenteraad van de gemeente Eindhoven heeft een onteigeningsbeschikking genomen, waarin 10 onroerende zaken voor onteigening werden aangewezen. De gemeente Eindhoven wenst deze percelen aan te wenden voor – beknopt – de realisatie van hoogwaardige bedrijvigheid in de hightech maakindustrie en de uitbreiding van de wegenstructuur.

Ten aanzien van één perceel was de gemeenteraad in de ontwerp-onteigeningsbeschikking voornemens om 14 m² te onteigenen. Gedurende de uitwerking van de plannen is gebleken dat het te onteigenen deel van het perceel moest worden vergroot naar 515 m². De gemeenteraad heeft de onteigeningsbeschikking daarom gewijzigd vastgesteld, ter inzage gelegd en de rechtbank verzocht om de onteigeningsbeschikking (gedeeltelijk) te bekrachtigen.

Gelet op de wijziging van het aantal te onteigenen vierkante meters in de onteigeningsbeschikking ten opzichte van het ontwerpbesluit, had er volgens één van de belanghebbenden een nieuwe ontwerp-onteigeningsbeschikking ter inzage moeten worden gelegd.

Wat overweegt de rechtbank?

De rechtbank overweegt dat het in beginsel inderdaad niet meer geoorloofd is om een aanvraag te wijzigen en aan te vullen na het ter inzage leggen van een ontwerpbesluit, zonder dat een nieuw ontwerpbesluit ter inzage wordt gelegd. De rechtbank zoekt echter aansluiting bij de in de rechtspraak geformuleerde uitzondering op deze regeling, namelijk dat dit anders is wanneer de wijziging van ondergeschikte aard is of aannemelijk is dat derden daardoor niet worden benadeeld. De concrete omstandigheden van het geval moeten uitwijzen of dat het geval is (bijv. ABRvS 22 mei 2019, ECLI:NL:RVS:2019:1665). De rechtbank past deze rechtspraak toe op de (voorbereiding) van de onteigeningsbeschikking.

In dit geval was er volgens de rechtbank sprake van een wijziging van ondergeschikte aard, want:

1. er is geen sprake van een wezenlijk ander omgevingsplan (onteigeningsbelang);
2. er is geen sprake van een wezenlijk andere onteigeningsbeschikking;
3. het te onteigenen oppervlakte is in absolute zin weinig toegenomen in verhouding tot het totale perceel;
4. er zijn geen wezenlijk aanpassingen aangebracht;
5. er zijn geen wezenlijk andere rapporten aan de wijziging ten grondslag gelegd;
6. de wijziging noodzaakte niet tot een herbeoordeling van alternatieven of varianten;
7. partijen hadden overeenstemming over de prijs per vierkante meter;
8. belanghebbende was al vóór het einde van de zienswijzetermijn voor de ontwerpbeschikking op de hoogte van de behoefte aan een groter perceelsgedeelte en heeft vóór de onteigeningsbeschikking werd genomen nog haar bezwaren kenbaar gemaakt;
9. het is niet aannemelijk dat belanghebbende of de overige eigenaren door de wijziging in de definitieve onteigeningsbeschikking zijn benadeeld.

Aan de hand van deze (cumulatieve) omstandigheden komt de rechtbank dus eindelijk tot het oordeel dat er in dit geval sprake is van een wijziging van ondergeschikte aard, en dat er geen nieuwe ontwerpbeschikking ter inzage hoefde te worden gelegd.

Expertise onteigeningsrecht en grondverwerving

Loopt u of uw organisatie bij de voorbereiding van een onteigeningsbeschikking aan tegen nieuwe feitelijke, juridische of beleidsmatige omstandigheden in de plan- of besluitvorming? Of vraagt u zich af of het bevoegd gezag de voorbereidingsprocedure op een juiste wijze doorloopt, de vormvoorschriften juist toepast en op juiste gronden overgaat tot onteigening? Laat u dan adviseren door een advocaat die gespecialiseerd is in onteigeningsrecht.

Dit artikel is mede geschreven door Jesse Simonis. Zowel Jesse Simonis als Sharon Fraats zijn gespecialiseerd in het omgevingsrecht, met een bijzondere focus op grondzaken en de inzet van grondverwervingsinstrumenten, zoals onteigening en voorkeursrechten. Zij adviseren overheden en ondernemingen over uiteenlopende vraagstukken op het gebied van het omgevingsrecht en grondzaken. Sharon Fraats is voorzitter de praktijkgroep Overheid en non-profit.

Voor meer informatie kunt u contact opnemen met haar via 043 321 6640 of via s.fraats@paulussen.nl.

Nieuws Overzicht